eMagazine Dutch Blockchain Coalition

Blockchain is een nieuwe technologie en werkwijze voor veilige uitwisseling van digitale gegevens en betalingen. In dit eMagazine van de Dutch Blockchain Coalition leest u hoe de coalitie en haar partners werken om van blockchain een betrouwbare en toekomstbestendige technologie te maken.

Voorwoord René Penning de Vries

Blockchain is gedigitaliseerd vertrouwen  

Patiëntgegevens die veilig van het ene naar het andere ziekenhuislab gaan. Elektrische auto’s die worden opgeladen zonder administratieve rompslomp. Slimme contracten die ervoor zorgen dat vrachtzendingen van  containerschepen via de Rotterdamse haven efficiënt doorgevoerd worden via weg, water en spoor. Stuk voor stuk  toepassingen om onze samenleving  vooruit te helpen, waar blockchain een rol van betekenis kan spelen.  

Blockchain is een relatief nieuwe informatietechnologie met de potentie om de uitwisseling van gegevens veilig, efficiënt en decentraal te doen. Dat biedt kansen, niet alleen om kosten te besparen, maar ook om nieuwe verdienmodellen te ontwikkelen en consumenten en burgers meer regie te geven over hun eigen gegevens.  

Momenteel staat blockchain nog in de kinderschoenen, waarbij nog veel onduidelijk is over waar de mogelijkheden liggen en waar de valkuilen. Ook is de technische expertise op dit gebied nog maar mondjesmaat aanwezig en zal er duidelijkheid moeten komen over aanpassingen in relevante regelgevingen. 

Blockchain levert spannende nieuwe vragen op. Neem bijvoorbeeld het wegvallen van een centrale autoriteit. Kunnen smart contracts straks al het werk overnemen wat nu nog wordt gedaan door derde partijen als banken, notarissen en accountants? En zo ja, vinden we dit als samenleving wenselijk? Zullen de toepassingen vooral liggen op het gebied van transacties tussen bedrijven of ook in nieuwe dienstverlening aan consumenten? Maar is dat laatste qua bandbreedte en computercapaciteit haalbaar, als een blockchain-netwerk miljoenen knooppunten krijgt en duizenden transacties per seconde aan moet kunnen?  

Met blockchain zitten we in de beginfase van mogelijk een nieuwe spectaculaire informatierevolutie. Daarom is op 30 maart 2017 het publiek-privaat initiatief Dutch Blockchain Coalition van start gegaan waar ruim twintig partners uit de wereld van banken  en verzekeringen, logistiek, energie, veiligheid, kenniswereld, ministeries en toezichtspartijen als de Nederlandsche Bank en de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie zich aan hebben verbonden. Zij voeren een actieagenda uit die ervoor moet zorgen dat blockchain een betrouwbare en toekomstbestendige technologie wordt die makkelijk is op te schalen. Speerpunten uit de agenda van 2017 zijn sterke digitale identiteiten, internationaal geaccepteerde standaarden, het opleiden van talent, kennisdeling en het aanpakken van mogelijke belemmeringen, waaronder regelgeving. Identity is een noodzakelijke voorwaarde voor introductie van elke blockchain toepassing, vandaar dat we daar mee beginnen. 

Veel partijen, groot en klein, zijn geïnteresseerd waardoor de impact zich verder vergroot. In de nationale aanpak wordt nauw samengewerkt met initiatieven van startups (zoals Dutchchain/Dutch Blockchain Hackathon) en grotere regionale toepassingsgerichte fieldlabs, zoals Brightlands in Heerlen en Blocklab in Rotterdam. Maar ook nieuwe partners zijn welkom en kunnen als kernpartner, onderzoeks- of opleidingspartner bijdragen aan onze coalitie. 

In dit magazine leest u over de ambitie van de van de Dutch Blockchain Coalition, onze actieagenda 2017 en de use cases waarmee onze partners al aan de slag zijn. We laten een aantal deskundigen uit onze achterban aan het woord over het belang van wet- en regelgeving en goede communicatie over de impact van blockchain op ons dagelijks leven. 

Ik juich het initiatief van een nationale coalitie met zijn veelkleurigheid aan partners enorm toe. Deze coalitie biedt een geweldige mogelijkheid om binnen afzienbare tijd grote kansen en veranderingen te brengen voor de Topsectoren.  

Als Nederland van blockchain hét systeem van gedigitaliseerd vertrouwen kan maken door een constructieve samenwerking tussen alle partijen in het ecosyteem, dan gebeurt er iets unieks wat nog niet op veel andere plekken in de wereld gebeurt! 

René Penning de Vries,
Boegbeeld ICT

Blockchain toegelicht in vijf blokken

Blockchain is een nieuwe technologie en werkwijze voor veilige uitwisseling van digitale gegevens en betalingen. Misbruik is moeilijk, omdat iedere transactie door meerdere computers wordt gecontroleerd en volledig transparant is, zonder tussenkomst van een derde partij. Blockchain kan de autonomie van burgers versterken, vermindert administratieve rompslomp en kan digitale veiligheid vergroten. Bekijk hier een video-uitleg.

Blok 1: Wat is blockchain

Een blockchain is een keten van digitale bestanden (de blocks of schakels) die aan elkaar geschakeld worden. De keten als geheel is ook weer een digitaal bestand. Een blockchain is nooit af; deelnemers aan de blockchain kunnen altijd weer nieuwe schakels aan de keten vastmaken. Schakels kunnen echter nooit meer verwijderd worden.

Een schakel kan van alles bevatten; een contract, een octrooi, een eigendomsacte, of een stuk software. Ook digitaal geld  – Bitcoin is de bekendste – gebruikt een blockchain om ervoor te zorgen dat een digitale munt niet twee keer door dezelfde eigenaar wordt uitgegeven. 

Consensus

Deelnemers kunnen niet lukraak schakels aan de keten toevoegen, want dan zou de keten vertakkingen krijgen, en is er geen consensus meer over wat de enige echte blockchain is. Iedere keer als een deelnemer een nieuwe schakel wil toevoegen, zal het netwerk van deelnemers eerst verifiëren dat de keten nog intact is, en dat er maar één unieke versie van is. Dit garandeert ook, dat de actuele versie van de blockchain steeds bij alle deelnemers bekend is. Op het moment dat de nieuwe schakel erbij komt, ontstaat een nieuwe, unieke versie van de blockchain. 

Video TNO: Wat is blockchain?

Een keten zonder centrale autoriteit

De cryptografische beveiliging van een blockchain is doorgaans subtiel en gecompliceerd. Maar er bestaan ook alledaagse 'blockchains' zonder deze gecompliceerde beveiliging, waar velen op dagelijkse basis mee werken. Bijvoorbeeld: een groep mensen die elkaar e-mailen met alle leden van de groep in de c.c. Mails kun achteraf niet gewijzigd worden door de verzenders, dus alles is ondubbelzinnig en transparant vastgelegd, ook wat betreft de volgorde in de tijd. In een e-mail kun je de ontvanger om een ontvangstbevestiging vragen. Als iedereen eerst een bevestiging moet sturen voor een volgende mail de groep in mag, is er op elk moment formeel concensus over wat de volledige e-mailuitwisseling is. Zo ontstaat een soort openbaar register, of grootboek, (public ledger), waarin elke deelnemer kan terugkijken wat er gebeurd is.  

Er is een fundamenteel verschil met een echte blockchain: de deelnemers zijn afhankelijk van een centrale autoriteit, namelijk hun mailprovider. Als zo'n e-mailgroep iets belangrijks bespreekt, moeten ze er op vertrouwen dat die provider niet meeluistert of berichten wijzigt of wist. De cryptografische beveiliging van een echte blockchain zorgt ervoor, dat geen centrale autoriteit nodig is. Alle deelnemers controleren elkaar met digitale 'DNA-profielen' van bestanden en digitale handtekeningen, waardoor gedeeld vertrouwen ontstaat in de integriteit van de blockchain, zie blok 2.  

Een blockchain kan unpermissioned zijn, of  permissioned. Unpermissioned, of publiek, wil zeggen dat iedereen er aan mag deelnemen (eventueel anoniem). Aan een permissioned blockchain mag iemand alleen na toestemming van eerdere deelnemers of van een centrale autoriteit meedoen. Ook een hybride vorm is mogelijk, waarbij er meerdere categorieën deelnemers met verschillende rechten zijn. 

Video Dutchchain: de blockchain uitgelegd

“Een grote belofte van Blockchain is het feit dat klanten meer autonomie krijgen over hun eigen data.”

Alliander - Berrie Staring

‘’Het potentieel van blockchain-technologie is enorm. Wij zien veel toepassingsmogelijkheden voor blockchain-technologie om de dienstverlening naar onze klanten en leveranciers te verbeteren.’’
ABN AMRO - Marjan van der Plas

Dutch Blockchain Coalition - Ambitie en werkwijze

Blockchain is een waardevolle technologie, maar er moet op technisch, maatschappelijk en juridisch niveau nog veel gebeuren. De Dutch Blockchain Coalition test de mogelijkheden, onderzoekt wet- en regelgeving en ontwikkelt een Human Capital Agenda. Daarmee zorgen we ervoor dat blockchain een betrouwbare en toekomstbestendige technologie wordt. Een twintigtal partners uit de financiële dienstverlening, verzekeringen, logistiek, energie, veiligheid, kenniswereld en toezichtspartijen als de Nederlandsche Bank (DNB) en de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (KNB) hebben zich aan de coalitie verbonden. Zij hebben een actieagenda opgesteld waarmee zij de komende jaren gaan werken aan blockchain, van het bouwen van prototypes en een Human Capital Agenda tot het bespreken van juridische en commerciële aspecten.  

De potenties

De partners van de coalitie zien in blockchain potenties om een betrouwbaar en veilig digitaal uitwisselingssysteem te ontwikkelen. Penning de Vries: ‘Onze maatschappij is gebaseerd op vertrouwen. Elke transactie, elk bewijs van eigendom heeft te maken met vertrouwen in onderliggende systemen. Blockchain heeft de belofte dat te digitaliseren, veilig te maken en niet meer falsifieerbaar’ - video 

De coalitie verwacht positieve effecten voor de vitale sectoren van Nederland als energie, gezondheid, logistiek, de financiële sector en de publieke dienstverlening. Denk aan het slim managen van energiestromen in- en om het huis, het snel traceren van goederen in de haven en het real time doen van internationale betalingen. Allemaal toepassingen die onze samenleving vooruit kunnen brengen.  

Nationale aanpak van blockchain

Het is belangrijk om kennisdeling en talentontwikkeling van deze nieuwe technologie op een nationaal niveau aan te pakken. Veel vraagstukken rondom blockchain, denk aan het bouwen aan veilige en betrouwbare digitale identiteiten, zijn voor elke bedrijfstak of sector van belang. Ook kan Nederland door kennis nationaal te delen, beter anticiperen op de economische en maatschappelijke veranderingen die blockchain teweeg gaat brengen. Denk aan nieuwe verdienmodellen in de industrie of nieuwe samenwerkingsvormen tussen energieleveranciers en afnemers. Dat raakt de hele keten, en daar is het slim om in een publiek-privaatverband de aandachtspunten te signaleren en mee aan de slag te gaan.  

Publiek-privaat

Nederland is van oudsher een land dat goed is in publiek private samenwerkingen. Bedrijfsterreinen, campussen en fieldlabs liggen geografisch dicht bij elkaar waardoor publieke en private partijen elkaar makkelijk weten te vinden en nieuwe samenwerkingsmodellen ontstaan die op een groot draagvlak kunnen rekenen.  

Actieagenda

De agenda voor 2017 bestaat uit drie actielijnen.

  • In de eerste actielijn werkt de coalitie aan sterke digitale identiteiten die veilig, betrouwbaar en internationaal toepasbaar zijn. Aan de basis staan self-sovereign (autonome) digitale identiteiten en een open source architectuur zodat prototypen en demo’s ook deelbaar zijn met partners buiten de coalitie.
  • Een tweede groep onderzoekt de juiste condities voor het betrouwbaar inzetten van blockchain toepassingen. Hierbij kun je denken aan passende wet- en regelgeving, adequaat toezicht en maatschappelijke acceptatie (actielijn 2).
  • In actielijn 3 (Human Capital Agenda) ligt de focus op opleiden, kennis delen en vergroten van vaardigheden. Denk aan nieuwe beroepen die zullen ontstaan zoals bijvoorbeeld legal coders, juristen die ook kunnen programmeren. Daar moeten opleidingscentra op anticiperen. Lees hier verder over de drie actielijnen in de actieagenda.  

Onderzoek Science Communication

De coalitie wordt bijgestaan door onderzoekers vanuit de TU Delft en Radboud Universiteit die een inventarisatie gaan doen naar de issues die spelen in de publieke ‘arena’ van media-politiek-beleid.  

Denk aan issues als privacy, encryptie en security. In welke fase van de ontwikkeling van blockchain gaat het issue spelen? Welke belangen spelen er?  En wat betekent dit voor het maatschappelijk draagvlak van de technologie?  

Een belangrijk onderdeel is een inventarisatie van de huidige frames (perspectieven) die in de media worden gebruikt. Deze frames weerspiegelen grotendeels hoe de samenleving momenteel over Blockchain denkt en zijn dus verhalen waarmee de coalitie rekening moet houden.

slide-TU-Delft-science-comm.jpg#asset:7083

Slide uit het onderzoeksvoorstel van TU Delft en Radboud Universiteit

Verder wil de coalitie om signalen uit de samenleving op te vangen,  in gesprek gaan met belangenorganisaties als de Consumentenbond, ANWB, Vereniging Eigen Huis en de Patiëntenfederatie Nederland (voorheen NPCF)  

Homebase

Op de campus van de TU Delft is sinds september een basis (homebase) ingericht waar blockchainspecialisten met elkaar samenwerken aan onderzoek en blockchainoplossingen voor concrete vraagstukken uit het bedrijfsleven en bij de overheid. Ook kunnen professionals van overheden en bedrijfsleven er terecht voor opleidingen om blockchain technologieën toe te passen in hun dagelijkse praktijk. Verder worden internationale gasten hier ontvangen en hebben zij de mogelijkheid er een tijdelijke werkplek te krijgen.

Ook interesse in deelname? Lees hier hoe u kunt instappen

homebase768.jpg#asset:7003

Opening door decaan Faculteit EWI, John Schmitz, samen met hoogleraar Dick Epema (software engineering) en universitair hoofddocent Johan Pouwelse (distributed systems).

John Schmitz, decaan van de Faculteit EWI:
“Ik ben verheugd dat de Dutch Blockchain Coalition gekozen heeft voor huisvesting op de campus van de TU Delft. De coalitie bevindt zich nu op steenworp afstand van de faculteit Elektrotechniek, Wiskunde en Informatica. Dit zal ongetwijfeld leiden tot een vruchtbare kruisbestuiving op het gebied van deze belangrijke, jonge technologie.”

Use Cases -
Hoe passen onze partners blockchain toe?

Aan de hand van use cases van onze partners valt af te lezen hoe actief bedrijfsleven, overheid en kennisinstellingen in Nederland aan het experimenteren zijn met blockchain en hoe divers de toepassingsgebieden zijn. Onze partners vertellen hoe zij aan kennis kwamen, welke potenties zij erin zien, welke aandachtspunten en op welke termijn zij praktische toepassingen denken te realiseren.

Use Case 1
Rijksdienst voor Identiteitsgegevens (RvIG)

André de Kok: 'Burgers de regie geven over hun eigen identiteitsgegevens'

"Als Rijksdienst voor Identiteitsgegevens zijn wij verantwoordelijk voor het beheren van de identiteiten, identiteitsgegevens en de dragers van (reis) documenten van mensen die door de Nederlandse overheid als individu zijn geregistreerd. In een snel veranderende maatschappij waarin de relatie tussen de werkelijkheid en de digitale wereld steeds inniger wordt, kijken wij welke meerwaarde wij op identiteitsniveau kunnen bieden en welke technieken ons daarbij kunnen helpen. Veiligheid en privacy staan daarbij voorop; wij gaan immers over zeer privacygevoelige gegevens van echte mensen.

Privacy en dataminimalisatie  

Vanuit onze rol als ketenregisseur vinden wij dat een aanvullende service van betrouwbaar gemak noodzakelijk is om de burger meer regie te geven over zijn identiteit en de daaraan gerelateerde gegevens in de digitale wereld. Wij zien blockchain als een kansrijke technologie om die aanvullende service te bieden. De uitgangspunten die we hierbij hanteren zijn afkomstig van wereldwijde ontwikkeling rondom Self Sovereign Identiteit waarin de mens centraal wordt gezet en zelf kan bepalen met wie hij wat en wanneer wil delen. Dit alles op een veilige manier met maximaal behoud van zijn privacy. Ons ideale toekomstbeeld is dat een tiener straks met zijn telefoon aan de drankverkoper kan laten zien dat hij ouder dan achttien is zonder andere persoonsgegevens prijs te geven. Privacy en dataminimalisatie worden op die manier weer de standaard en de mens is daarbij meer in controle.  

Momenteel wordt de ontwikkeling van het identiteitsspoor binnen de Dutch Blockchain Coalition concreet ter hand genomen onder leiding van de TU Delft (Dr.Ir. Pouwelse) in samenwerking met partners als Techruption, TNO, de Rabobank, ING en Alliander. Fundamenteel uitgangspunt daarbij is dat de voorziening voldoet aan de uitgangpunten van Self Sovereign Identiteit,  volledig open source is en een internationale standaard (IETF) gaat worden. Naast het ontwikkelen van deze standaard, gaan we deze combineren met de identiteiten van dingen en organisaties. Een relevante partij waarmee we in dit kader samenwerken is de Kamer van Koophandel (identiteiten van organisaties). Het combineren en testen in de praktijk zal gaan plaatsvinden in samenhang met gemeenten. In dat verband starten we een strategische samenwerking met Brainport en de gemeente Amsterdam. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten vragen we ook om aan te haken om op bestuurlijk niveau mee te denken en het mogelijk te maken dat ook andere gemeenten kunnen deelnemen.  

RVIG.jpg#asset:7088

Tiener bewijst drankverkoper middels vingerafdruk dat hij ouder dan achttien is. Bron: Rijksdienst voor Identiteitsgegevens

Verkennen juridische kader en wetgeving

Voor ons van de RvIG is, naast het verbeteren van de veiligheid en de privacy voor de mens in de digitale wereld, het ook belangrijk om het juridische kader en de wetgeving te verkennen en eventueel te verruimen om het mogelijk te maken dat mensen een nieuwe, veilige positie in de digitale wereld kunnen innemen. In dat verband zullen ook afspraken moeten worden gemaakt hoe een dergelijk nieuw stelsel daadwerkelijk gebruikt kan gaan worden door mensen, bedrijven en overheidsinstellingen.  

De RvIG is er trots op deel uit te maken van de Dutch Blockchain Coalition waarin  gezamenlijk hard wordt gewerkt aan het realiseren van dit essentiële onderdeel om daarmee de potentie en de voordelen van het functioneel gebruik van blockchain- mogelijkheden maatschappelijk en economisch te laten renderen.’’

‘’Blockchain geeft partijen nieuwe en laagdrempelige mogelijkheden om samen te werken – wereldwijd, op een veilige manier, en zonder afhankelijkheid en overhead van trusted third parties.”
Centrum Wiskunde & Informatica (CWI) – Marc Stevens

“In het energiesysteem van morgen is energie een basisrecht en spelen verdienmodellen geen rol. Wij zien blockchain als een van de kansrijke bouwblokken om dit systeem te realiseren.’’
Enexis – Pieter Janssen

Blok 2: Waarom kan een blockchain niet vervalst worden?  

Blockchains worden beveiligd met meerdere crypto-technieken. De belangrijkste is een techniek die van elk digitaal bestand een soort 'DNA-profiel' berekent, een unieke code van 78 cijfers. Deze code heet de hash (of hashcode).  Een hash is ook een digitaal bestandje, dus die kan aan een ander digitaal bestand worden toegevoegd, en van het geheel kan opnieuw de hash berekend worden.  

Een hash is uniek voor een bestand, dus het is onmogelijk om een ander bestand te verzinnen dat dezelfde hash heeft. Maar toch zegt een hash niets over wat er in dat bestand staat. Elke hash is even lang, dus zelfs het verschil tussen een e-mailtje van een paar woorden of een database van vele gigabytes is niet aan de hash af te zien.    

Dit vormt de ruggengraat van het blockchain-principe: bereken van elk bestand de hash, voeg die schakel aan de blockchain toe, bereken de hash van de hele keten tot op dat moment en voeg ook die aan de keten toe. Zo wordt als het ware elke nieuw toegevoegde schakel digitaal dichtgelast, waardoor een onbreekbare ketting van bestanden ontstaat.   

USE CASE 2
TKI Dinalog

Martijn Siebrand: “Met behulp van blockchain technologie wordt er gewerkt aan nieuwe verdienmodellen voor de logistiek dienstverlener en realiseren we al op korte termijn een reductie in de kans op fraude bij financieringen.”  

“In het zakelijke verkeer krijgt de logistieke dienstverlener een steeds grotere rol. Van het puur vervoeren van de goederen zien we een omslag naar de rol van regisseur en facilitator van verschillende diensten. Blockchain kan in deze omslag veel betekenen, helemaal in een keten met meerdere leveranciers en afnemers. Het is een kans voor logistiek Nederland om deze regierol op te pakken en na te denken hoe we met blockchain andere business- en verdienmodellen kunnen realiseren.  

Vanuit het Topconsortium voor Kennis en Innovatie Dinalog (TKI-Dinalog) hebben we gewerkt aan een Logistiek Consortium dat met Blockchain-technologie is gaan experimenteren en proofs of concept realiseert met als doel werkende vernieuwende diensten te leveren. Dit consortium uit verschillende sectoren, is uniek in de wereld. Momenteel wordt er binnen dit consortium aan meerdere use-cases gewerkt. De use cases bevinden zich op het vlak van voorraadfinanciering, instant payment voor de logistieke dienstverlener en circulaire economie. De verwachting voor de sector is dat we in het najaar van 2017 steeds meer concrete toepassingen gaan tegenkomen die verder gaan dan de huidige use-cases, zoals vrijgave van containers bijvoorbeeld.  

Double spending

Het interessante aan blockchain is dat het technologieprocessen kan faciliteren door het bieden van (gegarandeerd) digitaal vertrouwen, ook over de landsgrenzen heen. Alle transacties worden voor altijd vastgelegd en krijgen een unieke code mee (de hashcode). Een transactie kan een in- of uitgaande container betreffen, een eigendomsoverdracht of een betaling.

Daarnaast kan een eenmaal uitgegeven hashcode niet nog een keer worden uitgegeven, zodat double spending of dubbele claims bij een verzekeraar tot het verleden behoren. Hiermee bereiken we al op korte termijn een reductie in de kans op fraude in logistieke processen.  

Al eerder is er met subsidie vanuit de topsector logistiek een factuurregistratiesystem op basis van blockchain gerealiseerd om pandrechten van vorderingen uniek te registreren. Dit speelt in op de huidige trend waarin steeds meer partijen individuele facturen aankopen of financieren. Voor financiers is het momenteel niet openbaar inzichtelijk of zij eerste of tweede pandrecht verkrijgen. Het risico bestaat dat een factuur bij meerdere partijen voor financiering wordt aangeboden.  Door een individuele hashcode aan een factuur te koppelen,  kan de aankopende partij zien of de vordering nog vrij is of al gefinancierd is. Ook dit ondervangt fraude en vergroot de mogelijkheden voor financiering.  

Smart Contracts 

Verder zijn smart contracts een zeer interessante mogelijkheid voor de logistiek. In een smart contract kan de compliance – de geldende wet- en regelgeving- worden voorgeprogrammeerd. Het contract voert zichzelf dan uit met behulp van blockchain technologie. Zo kan ook de overdracht van waardendocumenten plaatsvinden tussen partijen die nog niet eerder zaken met elkaar gedaan hebben, en dus nog geen vertrouwensrelatie hebben opgebouwd. Ook is het mogelijk marktplaatsen te creëren voor vraag en aanbod zonder een derde partij ertussen.  

De verregaande mate van transparantie die blockchain garandeert, levert de maatschappij legio voordelen op, zoals minder complexiteit, minder kosten en tijdwinst. Bovendien krijgt de burger meer controle over zijn persoonlijke data. Bijvoorbeeld, bij de aankoop van een woning zal hij of zij tijdelijk toegang geven tot de gewenste gegevens voor de financier, makelaar, notaris, het Kadaster, de gemeente en de koper. Na afronding van de transactie sluit de burger de toegang tot die data weer af.

Voordeel is dat er één bron met data is voor alle relevante partijen. Men hoeft dus niet iedere keer opnieuw dezelfde data te delen en bij verschillende partijen dezelfde vragen te beantwoorden.  

Blockchain en het notariaat hebben elkaar nodig om de verbinding tussen trust in de analoge en de digitale wereld mogelijk te maken.
Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (KNB) - Bernadette Verberne

Blockchain is meer dan technologie alleen. De verwachting is dat blockchain een enorme impact gaat hebben op onze maatschappij, politiek en bestuur, organisaties en individuen.”
Port of Rotterdam – Bas van Dijk

Het ecosysteem in Nederland

Nederland is vanouds sterk in logistiek, financiële dienstverlening, gezondheids- en de energiesector. Sectoren die direct beïnvloed worden door de gevolgen van blockchain. De Blockchain biedt voor deze sectoren unieke kansen die de maatschappij fundamenteel veranderen op manieren waar we nu nog niet volledig weet van hebben. Er zullen nieuwe diensten ontstaan in sectoren die nu afhankelijk zijn van intermediairs, zoals banken of verzekeraars en waarvan bedrijven, overheid en de maatschappij zullen profiteren.

Daarnaast ontstaan er voor overheidsorganisaties unieke kansen. Nu oplossingen met blockchain volwassen genoeg zijn om grootschalig ingezet te worden, en nog niet in handen zijn gevallen van de gevestigde leveranciers, kunnen oplossingen billijk worden geïmplementeerd waardoor de Nederlandse burger werkelijk centraal kan worden gesteld. Blockchain geeft burgers zelf het beheer over persoonlijke data, ook over de gegevens die door derden over hen worden verzameld. De technologie stelt ons voor het eerst in staat al deze principes te honoreren op een praktische en gebruiksvriendelijke manier, waarmee rechtsbescherming duurzaam mogelijk wordt gemaakt.

Ook heeft Nederland in vergelijking met het buitenland op het gebied van blockchain al een goed functionerend ecosysteem waarin wordt samengewerkt tussen publieke en private partijen. Zo zijn sectorale fieldlabs binnen sectoren als Smart Industry en Agrofood al volop bezig met experimenten en hebben de gemeente Rotterdam en het Havenbedrijf Rotterdam het initiatief genomen tot het fieldlab ‘blockchain en energie’. Vanuit Brightlands Smart Services Campus (BSSC) is een veertigtal bedrijven, startups, studenten en wetenschappers bezig met het ontwikkelen van slimme diensten. Het eveneens op de campus aanwezige Techruption fieldlab (TNO) biedt input voor doorontwikkeling van beleids- en regelgeving en een test- en ontwikkelomgeving voor private blockchain services. Ze werken nauw samen met lokale kennisinstellingen als de Hogeschool Zuyd en de universiteiten van Maastricht, Aken en Leuven.

Dit is pas het begin, vele platformen en applicaties gebaseerd op deze technologie zijn nog niet uitgevonden. Door de introductie van Blockchain kan de grote, traag werkende papierwereld op het zelfde tempo als de rest van de wereldeconomie worden gebracht. Dit onder meer door de internationale standaardisering, waardoor het doen van zaken en transacties in een onbekende omgeving betrouwbaarheid en transparantie biedt. Blockchain biedt grote kansen om deze economische transformatie op gang te brengen.

USE CASE 3
ABN AMRO

Marjan van der Plas: “Blockchain-technologie, en technieken die daar op geïnspireerd zijn, kunnen een hoop frictie weghalen uit processen waar veel partijen bij betrokken zijn.”  

“Vorig jaar zijn we op een breed terrein begonnen. Vooral om kennis van, en voeling met blockchain-technologie op te doen. Dit doen we door middel van exploraties, experimenten en deelname in nationale en internationale samenwerkingsverbanden. Dit jaar hebben we een aantal use cases geïdentificeerd, met de focus om deze naar de markt brengen.

Zowel nationaal als internationaal werken we in deze experimenten samen met externe partners. We zien unieke samenwerkingen ontstaan tussen ketenpartners, concurrenten, ontwikkelaars, overheden, wetenschap, startups,  juristen en talloze andere partijen. Gezamenlijk wordt er vorm gegeven aan een betere en efficiëntere toekomst. Het heeft niet veel zin om alleen aan de slag te gaan met blockchain: alleen door met elkaar samen te werken kan die radicale verbetering tot stand gebracht worden. In dit kader zijn wij dan ook verheugd om deel te nemen aan de Dutch Blockchain Coalition.  

Als je je afvraagt welke processen binnen een bank profijt van deze technologie van zouden kunnen hebben, is een betere vraag eigenlijk: 'Welke niet'? Elk proces waarbij een waarde (asset) wordt geregistreerd of een transactie mee wordt gedaan, zal er sterk door beïnvloed worden. Je kunt dan denken aan het koppelen van identiteit aan een blockchain, trade finance/ supply chain management, multi-party data uitwisseling en opslag, payment & settlement, enzovoort. Dit vertaalt zich vervolgens in onder andere in meer transparantie en een betere klantbeleving.  

Het is allemaal nog in een prille fase van ontwikkeling. Doorslaggevend zal zijn, of de technologie schaalbaar wordt, dat wil zeggen geschikt voor grote aantallen deelnemers en transacties, robuust en gestandaardiseerd. Veel toepassingen zullen trouwens voor de consument niet expliciet zichtbaar zijn; blockchain is een technologie voor onder de motorkap. Zover is het nu nog niet. En zonder samenwerking zullen de eco-systemen niet veranderen, dus er is een gezamenlijke beweging nodig. Maar het is geen kwestie óf dat zal gebeuren, maar van wanneer, en hoe.”  

Torch – Blockchain experiment commerciële vastgoed sector

Momenteel werkt ABN AMRO aan een experiment met de naam Torch. Dit initiatief richt zich op de commercieel vastgoed sector. Via het online Torch platform wordt data gevalideerd en uitgewisseld tussen verschillende partijen zoals vastgoed beleggers, taxateurs, banken en De Nederlandse Bank. De blockchain technologie waarborgt automatisch de datakwaliteit, waardoor alle partijen directe toegang hebben tot de juiste en actuele informatie. Dit betekent dat DNB op deze manier real-time audits kan uitvoeren. Taxateurs hebben de benodigde (huur)informatie direct beschikbaar. En vastgoedbeleggers leveren op een simpele en transparante manier hun data aan, waardoor het kredietverleningsproces sterk wordt versneld en ze zeer snel zekerheid hebben. Hierdoor wordt de markt transparanter gemaakt, kunnen partijen direct vertrouwen op vastgoeddata en zo sneller en makkelijker zaken doen. Het volgende filmpje legt Torch in een paar minuten uit.  

DELIVER - Blockchain experiment logistieke supply chain

Een andere toepassing waar we kansen zien wordt onderzocht in het experiment DELIVER. DELIVER is een samenwerking tussen Havenbedrijf Rotterdam, TransFollow, Royal Flora Holland en ABN AMRO. Hier wordt gekeken naar de mogelijkheid of er naast transacties ook onderling data-uitwisseling toegepast kan worden binnen een netwerk van vervoerders en financieringspartijen. DELIVER maakt het voor de klant mogelijk om direct na leveren van de overeengekomen prestatie een financiering aan te kunnen vragen bij de verschillende financiële partijen die zich hebben aangesloten op het platform. Dit kan zonder dat een extern bedrijf al je gegevens en data in handen krijgt. Doelstelling is dat iedereen de benodigde informatie op een efficiënte en vertrouwde manier kan uitwisselen waardoor de supply chain effectiever en sneller wordt.

Voordelen hierbij zijn dat de authenticiteit van de data in het netwerk wordt gevalideerd op een efficiënte en transparante wijze. Daarbij maakt deze technologie een duidelijke audit trail mogelijk, wat het vertrouwen in de data in het netwerk bevordert.

Blockchain biedt de mogelijkheid van een gedeelde waarheid (data en algoritmes) tussen individuen en organisaties. Dat levert in eerste instantie grotere efficiëntie en significante kosten besparingen. Op middellange termijn verwachten we ook nieuwe toepassingen en business modellen. ING loopt voorop in het ontdekken en mee-ontwikkelen van nieuwe technologieën. Wij brengen expertise en leren van andere deelnemers aan de coalitie.”

ING Bank – Peter Penning

“Om echt relevante en impactvolle diensten en producten voor onze klanten te kunnen ontwikkelen, is de sleutel dat er eerst een veilige, gebruiksvriendelijke en betrouwbare identity wordt vastgesteld op een blockchain. Wij verwachten dat bedrijfsprocessen in het belang van de klant uiteindelijk versneld kunnen worden en tegelijkertijd de gebruiksvriendelijkheid wordt verbeterd. Mogelijk biedt blockchain ruimte voor nieuwe oplossingen die vandaag de dag nog niet gerealiseerd kunnen worden.”
Nationale Nederlanden – Mariken Tannemaat

Blok 3: Als een blockchain openbaar is, hoe is dan de privacy gewaarborgd?  

Zoals toegelicht in blok 2 hoeft een blockchain niet de relevante bestanden zelf te bevatten. Alleen de hashcode is in sommige gevallen al genoeg. Daarmee kunnen de deelnemers achteraf controleren dat er niets is gewijzigd aan de onderliggende bestanden en de chronologie waarin ze aan de blockchain zijn geschakeld.

Als de deelnemers zelf willen dat bepaalde data openbaar is voor het onderlinge netwerk, dan kan een blockchain die bevatten, maar het hoeft niet. Ook zijn er allerlei mogelijkheden om data te versleutelen en door slim beheer van de sleutels ervoor te zorgen, dat alleen geselecteerde deelnemers er toegang toe hebben.  

Een blockchain is daarom wezenlijk iets anders dan een gezamenlijke databank waar alle deelnemers aan een netwerk toegang toe hebben. Ook als de integriteit van die data middels een blockchain gegarandeerd is, kan die zo ingericht zijn, dat elke deelnemer zelf beslist met wie hij die volledige data eventueel wil delen.

Use Case 4
Brightlands Smart Services Campus

Norbert Schmidt: "Patiëntgegevens uit ziekenhuislaboratoria worden vaak nog per post verstuurd naar andere ziekenhuizen, en vervolgens handmatig ingevoerd in de computer. Dit dure, foutgevoelige en trage proces vervangen we door een betrouwbare en efficiënte blockchainoplossing."  

“In december 2017 gaat het Labchain-project van start, dat drie ziekenhuislaboratoria van het Maastricht Universitair Medisch Centrum (MUMC) met elkaar zal verbinden. Labchain bestaat uit een netwerk van kastjes die ieder een full blockchain-node draaien: ze versleutelen en distribueren patiëntinformatie, waardoor deze op een goed beveiligde en decentrale manier vanuit andere ziekenhuizen op te vragen is.  In eerste instantie zullen bloedwaarden van patiënten op deze manier van ziekenhuislab naar ziekenhuislab gaan. We onderscheiden ons van andere zorg-gerelateerde blockchain-initiatieven door klein te beginnen. Dankzij de schaalbaarheid van de software kunnen later zonder probleem meer ziekenhuizen of artsenlaboratoria aanhaken.

Video: Deep Dive into Identity bij Brightlands

Labchain

Labchain is onder andere ontwikkeld door DDQ, een software-bedrijf op de smart services campus Brightlands in Heerlen. DDQ heeft de kennis en kunde in huis om met het MUMC tot een snelle implementatie te komen. Verder dragen diverse bedrijven vanuit de smart services campus en de health campus bij aan de ontwikkeling en de uitrol. Juist deze bundeling van expertise uit diverse takken van Brightlands maakt de realisatie van dit unieke product mogelijk.  

brightlands-2.jpg#asset:7131

Het netwerk van kastjes: DDQ (bron: Brightlands)

Patiëntgegevens uit ziekenhuislaboratoria worden nu vaak nog per post verstuurd naar andere ziekenhuizen, en vervolgens handmatig ingevoerd in de computer. Dit dure, foutgevoelige en trage proces vervangen we door een betrouwbare en efficiënte blockchainoplossing. Dit bespaart niet alleen kosten, maar vormt ook een basis voor het goed beveiligd distribueren van patiëntgegevens.  

Daarnaast benutten we deze use case ook om wetenschappelijk onderzoek te doen en enkele belangrijke juridische vragen te beantwoorden, die te maken hebben met het wettelijk eigendom van de gegevens en met privacybescherming. Zo vormt dit een uitgelezen kans om meerdere disciplines erbij te betrekken.

Veilige oplossing 

Blockchain in het algemeen is een veelomvattend begrip, dat gaat over waarde-overdracht en decentrale registratie. Wat ons betreft kan blockchain - in combinatie met andere decentrale technieken - zorgen voor een veilige, voor iedereen beschikbare en vooral schaalbare oplossing. Het probleem is namelijk, hoe we om moeten gaan met privacy-gevoelige patiëntgegevens, die in het belang van de patiënt toch met meerdere partijen gedeeld moeten worden.  

Er zijn nog wel knelpunten: blockchainkennis is schaars en specifiek. Wij zien een groot tekort aan geschikte ontwikkelaars om producten daadwerkelijk vorm te geven. Ook het vertrouwen bij de eindgebruiker is van groot belang voor acceptatie. Daarom wordt Labchain een autonoom, open, transparant proces zonder centrale partij of regie. Hiermee gaan we aan de toekomstige maatschappelijke verplichting voldoen, waarbij de patiënt weer zelf de regie krijgt over zijn of haar gegevens."

We zijn actief op zoek naar relevante partijen die mee willen doen aan onze pilot, mocht u interesse hebben, neem dan contact op met Norbert Schmidt (norbert@ddq.nl/06 21199958)

Blockchain kan uitgroeien tot de ruggengraat voor een betere, snellere, veiligere, goedkopere en transparantere uitvoering en handhaving van het beleid van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu. Blockchain faciliteert dat we in complexe netwerken op een betrouwbare manier informatie en transacties kunnen vastleggen en delen.”
Ministerie van Infrastructuur en Milieu – Dirk van Barneveld

“Blockchain biedt veel interessante wetenschappelijke vraagstukken. Of het nu een cadeau, een vloek of een hype blijkt te zijn; de wetenschap moet haar steentje aan de ontwikkelingen bijdragen. De wetenschappelijke basis onder blockchaintechnologie is nog dun. Het is belangrijk dat de coalitie oog heeft voor een sterk wetenschappelijk fundament.”
NWO – Christiane Klöditz

Use Case 5
TNO

Oskar van Deventer: "TNO geeft al sinds 2015 trainingen aan digitale rechercheurs. De training wordt voortdurend aangepast aan de nieuwste ontwikkelingen in blockchain."  

"Technologie heeft geen moraal. Het wordt voor positieve maar soms ook met kwade bedoelingen ingezet. Blockchain is geen uitzondering. Ons motto is 'Innovation for life': TNO werkt aan innovaties voor een betere wereld. In dit verband voorzien we een enorm potentieel voor blockchain-technologie, dat echter samengaat met een aantal dreigingen. Daarom werkt TNO aan zowel de bright side als de dark side van deze technologie. Ons dark web onderzoek beoogt de criminele dreiging te minimaliseren met technische en organisatorische oplossingen, waarbij je de menselijke factor niet uit het oog moet verliezen.

Dark web

Als kennisorganisatie verwerft TNO zelf de benodigde expertise door open source software te implementeren, zelf applicaties te maken, enzovoort. Op het gebied van dark web werken we nauw samen met Interpol, Europol en andere opsporingsorganisaties.

Het dark web is dat deel van het internet dat niet via zoekmachines te vinden is en waar veel illegale activiteiten plaatsvinden. Een bekend voorbeeld was de beruchte, nu opgeheven marktplaats Silk Road. TNO heeft een volledig functionele kopie van een dark web marktplaats, inclusief een TOR netwerk, de browser voor anoniem websurfen. Dit alles draait in een van internet afgesloten en veilige omgeving. In deze omgeving geeft TNO sinds 2015 vijfdaagse dark web trainingen aan digitale rechercheurs. De training wordt voortdurend aangepast aan de nieuwste ontwikkelingen.

Bitcoin 

Eén dag van die training is volledig gewijd aan de virtuele munt Bitcoin. Bitcoin gebruikt een blockchain om de integriteit van de financiële transacties te waarborgen. Maar de anonimiteit en autonomie van de bitcoin-blockchain biedt nieuwe kansen voor criminelen, terroristen, geldwitwassers en andere illegale toepassingen. De bitcoin-blockchain is namelijk 'onstopbaar': er is geen overheid die dit uit kan zetten of transacties terug kan draaien.

Bitcoin was de laatste stap die criminelen nodig hadden om hun criminele business cases rond te krijgen. De munt bestaat sinds 2009, en we zien sinds 2011 een wildgroei aan illegale marktplaatsen voor drugs, wapens en medicijnen, maar ook cybercrimediensten, zoals onlangs de gijzelsoftware WannaCry. Ook op dit gebied werken we nauw samen met opsporingsorganisaties om deze ontwikkelingen in kaart te brengen en te bestrijden. Zo ontwikkelen we oplossingen om het criminele gebruik van Bitcoin tegen te gaan.

Shared ledger 

Maar TNO heeft een grote diversiteit aan klanten en opdrachten; in andere projecten stimuleren we juist de innovatie op basis van Blockchain. Concreet verwacht TNO dat bedrijven en burgers door de invoering van blockchain-technologie een vermindering van bureaucratie zullen gaan zien. Door gebruik te maken van gezamenlijke databases, dat wil zeggen, blockchain toepassen als een gedeeld grootboek (shared ledger), hoeft niet iedere organisatie meer haar eigen gegevens bij te houden. Dat levert een vermindering op van de kosten om de databases van afzonderlijke organisaties gesynchroniseerd te houden. En wij allen als individuen en consumenten gaan diensten tegen lagere kosten krijgen en bovendien nog sneller ook."

“Blockchain heeft de potentie om het  traditionele bankmodel omver te werpen. Zowel de wijze waarop transacties worden gedaan als ook hoe vertrouwen wordt georganiseerd, zijn disruptief.”
De Volksbank – Mirjam Verhoeven

“Gezamenlijke kennisontwikkeling in een open en vertrouwde omgeving is belangrijk, maar minstens zo relevant is een model en een systematiek die bedrijven in staat stelt hiermee geld te gaan verdienen. Dat zijn onderwerpen waar BC3 een belangrijke, ondersteunde rol in kan spelen.”
CGI - Hans Moonen

Blok 4: Wat kan er allemaal met blockchain?

De blockchain-techniek is nog volop in ontwikkeling, en er worden voortdurend nieuwe toepassingen bedacht. Welke daarvan echt realiteit zullen worden is nog een open vraag.

Blokchain kan niet alleen de onderlinge transacties van de deelnemers vastleggen, maar hen ook voorzien van een verifieerbare digitale identiteit. Met name bij financiële transacties zal een blockchain in sommige gevallen slechts deelnemers met zo'n digitale identiteit willen toelaten (dit in tegenstelling tot bitcoin-betalingen, waar deelnemers juist anoniem willen blijven).

De digitale identiteit is een virtueel kluisje met een digitaal paspoort en alle overige persoonsgegevens, dat altijd up to date is en on line beschikbaar. Maar de burger houdt zelf de regie over die gegevens. Om drank te kopen, laat hij slechts zien dat hij 18+ is. Ergens anders zal deze burger misschien slechts hoeven aantonen dat hij geen strafblad heeft.

Smart Contracts

Blockchain kan leiden tot ingrijpende innovaties op het gebied van financiële en handelstransacties. Dit zijn de zogeheten smart contracts, contracten die onder bepaalde voorwaarden automatisch betalingen of leveringen verrichten. Daarbij is ook in te stellen, dat meerdere deelnemers toestemming  moeten geven voor een transactie.      

De verwachting is, dat hierdoor in sommige sectoren van de economie de transactiekosten drastisch omlaag kunnen. Behalve voor betalingen, zou dit kunnen gelden voor aandelentransacties van een groot beursfonds of biedingen bij een on line veiling. Maar het dataverkeer kan zich ook over decennia uitstrekken; met blockchain is net zo goed de integriteit te garanderen van kadastrale informatie of notariële aktes. 

Blockchainiacs

In de meer futuristische toepassingen zijn de blockchain-deelnemers zelfs geen mensen meer. Blockchainiacs, de ware enthousiastelingen, speculeren dat blockchains een sleutelrol gaan spelen in het internet of things, de wereld van onderling verbonden apparaten die steeds onafhankelijker van mensen zullen gaan opereren, zoals zelfrijdende en zelfstandig op de markt opererende taxi's.    

“Blockchain is een technologie die uitgaat van vertrouwen en het mogelijk maakt in de digitale wereld handel te drijven tussen partijen die elkaar niet kennen zonder dat er een extra bemiddelende partij bij nodig is. De burger bepaalt zelf over wie, wanneer, welke informatie en hoe lang van hem/haar mag beschikken. Daarmee kan blockchain bijdragen aan het verhogen van het vertrouwen in de rechtstaat, de burger meer controle geven over haar/zijn eigen gegevens (inclusief een eigen identiteit) en de privacy van burgers beter beschermen.”
Ministerie van Veiligheid & Justitie – Anny Brouwers

“Blockchain levert digitaal gedecentraliseerd vertrouwen en maakt het daardoor mogelijk complexe samenwerkingen tussen partijen vergaand te automatiseren en steeds meer autonoom te laten verlopen. Dat leidt tot efficiëntie en transparantie, en opent ongekende mogelijkheden voor nieuwe, disruptieve businessmodellen. Als Distributed Ledger-technologie (Blockchain) de potentie kan waarmaken die haar wordt toegedicht, dan kunnen we in Nederland door goed samen te werken een verschil maken in het internationale veld van digitalisering.”

TNO – Henk-Jan Vink

USE CASE 6
Enexis Groep  

Pieter Janssen (manager Regie op Vernieuwing bij Enexis Groep): “Als netbeheerder maken we ons er hard voor dat het energiesysteem in de wereld van overmorgen de mensen ook verzorgt. Energie is immers een recht voor iedereen en hangt niet af  van een verdienmodel. Blockchain is, naast artificial intelligence en autonome assets  een mogelijk  en kansrijk bouwblok in dit toekomstig energiesysteem.”  

"Netbeheerders waarborgen dat Nederland voorzien wordt van energie; een cruciaal onderdeel van onze nationale infrastructuur. Zonder energie staat alles namelijk stil, wordt het donker en kil. Hoe ga je als partij, als onderdeel van deze infrastructuur, nu om met de notitie dat de wereld in twintig jaar kan veranderen op een manier die nu nog belachelijk en gevaarlijk kan lijken, maar over twintig jaar normaal blijkt te zijn? Enexis Groep wil zich  zo goed mogelijk voorbereiden op de toekomst, hoe die er ook uit gaat zien.  

In de afgelopen twintig jaar zagen we dat een technologie als internet grote veranderingen kan brengen in de wereld zoals we deze kennen. E-mail was de eerste grote verandering. Winkels en de complete entertainmentindustrie verhuisden naar de online omgeving. IT-oplossingen verhuisden naar de cloud. Het sociale leven verhuisde naar de mobiele telefoon en naar social media als Facebook en Whatsapp. Dingen die we nu normaal vinden, maar die twintig jaar geleden nog belachelijk of zelfs gevaarlijk leken.  

Wat zijn de komende grote veranderingen? Uit welke bouwblokken is de toekomst van morgen opgebouwd? Enexis Groep onderzoekt de blockchain-technologie en artificial intelligence in combinatie met autonome assets.  

Oefenen in strategisch denken

Enexis Groep verwacht dat het voor iedereen mogelijk is om energie te verhandelen. Dit vraagt om nieuwe platforms en rollen. Op lange termijn zullen machines (bijvoorbeeld autonome/zelfrijdende auto’s) gaan interacteren met andere machines (zoals zonnepanelen) op een blockchaininfrastructuur. Dit kan het begin zijn van nieuwe economische modellen. Immers, doordat de elektrische auto de ruwe zonne-energie direct uit een zonnepaneel haalt, is de brandstof voor deze auto gratis. Wat gebeurt er als er geen geld verdient wordt bij dergelijke transacties?

Belangrijk hierin is om te bedenken hoe deze infrastructuur zich ontwikkelt IOTA - een variant van blockchain - ziet er wat dat betreft veelbelovend uit. Bij deze variant is er geen extra werk en daardoor geen energie nodig voor de validatie van en het vertrouwen in het netwerk. Samen met het kennis- en innovatiecentrum Elaad.NL gaan we een IOTA-applicatie bouwen. Deze leerervaring willen we met zoveel mogelijk mensen delen.

Action Based Learning

In mei 2017 lanceerde het team van dr. Carsten Stöcker van de Duitse Innogy Innovation Hub het eerste werkende blockchainproduct: een oplossing om wereldwijd contractloos (en pasloos) elektrische auto’s op te laden. Enexis Groep gaat samen met hen en ElaadNL deze blockchain-oplossing als pilot in Nederland uitrollen. De verwachting is om in het eerste kwartaal van 2018 hiermee te starten.  Iedereen met een laadpaal en/of een elektrisch voertuig kan zich dan aanmelden. Via een mobiele app kan in deze pilot dan elektriciteit gekocht en verkocht worden zonder transactiekosten.   

Voor de uitrol van dit blockchainproduct op de Nederlandse markt hoeven slechts drie modules aangepast te worden binnen de Innogy-blockchainapplicatie. Vooral de snelheid waarmee aan het product functionaliteit toegevoegd wordt en dat de applicatie internationaal toepasbaar blijkt, is verbluffend.  Vanuit de stichting MobilityWorks bouwt Innogy verder en verandert deze laadoplossing snel in een mobility platform waarmee zij met een paar extra modules parkeerdiensten of bijvoorbeeld sleutelloze carsharing-oplossingen aan kunnen bieden. Deze add-ons zijn dan direct in Nederland beschikbaar zonder dat er verder modules aangepast hoeven worden. Daarnaast is het een goed voorbeeld hoe door de inzet van de technologie de traditionele grenzen tussen de verschillende industrieën vervagen.

Learning  

Enexis Groep en ElaadNL ontdekken enerzijds vooral veel over de introductie van blockchainproducten en de ontwikkelingssnelheid. Anderzijds ontdekken ze ook dat voor een operationeel blockchainproduct, naarmate de markt groeit, een aantal ingrijpende infrastructuurwijzigingen nodig zijn.Het tot nu toe belangrijkste leerpunt is dat in een globale blockchainoplossing een probleem slechts eenmaal opgelost hoeft te worden. Daarna staat de oplossing als building block voor ieder ander wereldwijd ter beschikking. Het geeft Enexis Groep daarmee een eerste notie hoe Gartners programmeerbare economie zich zou kunnen ontwikkelen.

Building blocks van nieuwe disruptieve energiesystemen

Naar aanleiding van een discussie in het world economic forum is Enexis Groep aan het onderzoeken in hoeverre een machine eigenaar kan zijn van zichzelf. Met andere woorden; de machine regelt al haar transacties op de blockchain en is geen eigendom van een bedrijf of een privé-persoon, maar van zichzelf. Enexis Groep creëert hier met BigchainDB, de ontwikkelaar van dit concept, en kijken samen met de faculteiten van de universiteiten van Eindhoven en Tilburg (TILT & JADS) wat de juridische consequenties zijn.  De vraag voor de energiesector is hoe zulke machines de energievoorziening gaan raken. Wat zou er kunnen? Energie wordt in ruwe vorm door de zon in overvloed aangeleverd. Hoe zien machines er uit die deze ruwe energie omzetten in bruikbare energie? Hoe regelen deze hun verlies- en winstcalculatie op de blockchain? Hoe wordt de energie gedistribueerd? Via het bestaande hoogspannings- en laagspanningsnet of nog anders? Wat is er over twintig jaar mogelijk? Wat zijn de voor- en nadelen?

Blockchain en de maatschappij over twintig jaar 

Op lange termijn, en in de maatschappelijke context bekeken, zou blockchain in combinatie met andere exponentiële technologieën mogelijk een infrastructuur vormen van machines die samenwerken met machines. Zij voegen waarde toe voor de mensen en verzorgen ze als het ware. Ook zouden ze geen beslissingen nemen op basis van winstformules, maar zouden ze iedereen verzorgen.  

Als netbeheerder zijn we daarbij met name gefocust op het basisrecht om energie te borgen. In deze optiek is energielevering een basisrecht en niet iets dat uit winstoogmerk plaatsvindt. Netbeheerders waarborgen dat Nederland voorzien wordt van energie. Zelfs als op de lange termijn kabels en leidingen in de grond niet meer de beste manier zijn om energie te transporteren, hebben wij de taak om het recht op energie te borgen. Door continu te blijven onderzoeken naar de mogelijkheden zorgen we ervoor dat we klaar zijn voor de toekomst!  

Interesse in co-creatie met ons? Neem contact op met Jan-Peter Doomerik, senior Business Developer bij Enexis.

“Blockchain is een ontwikkeling die ontegenzeggelijk kansen biedt, maar die ook nog met de nodige mystiek en ontoegankelijkheid is omgeven. Door samenwerking met de partners in de coalitie wil Tilburg University bijdragen aan een beter begrip van de technologie en zinvolle toepassing daarvan in de maatschappij.”
Tilburg University – Koen van Holten

‘’Toetreding tot de Dutch Blockchain Coalition geeft ons de kans om inhoudelijke en technologische kennis over Blockchain op te doen. Tegelijkertijd willen we samen met de andere partners van de coalitie vormgeven aan de veranderingen in wet- en regelgeving om Blockchain mogelijk te maken en kunnen wij deze kennis vervolgens weer delen met onze cliënten en andere ondernemingen.’’

CMS  - Katja van Kranenburg-Hanspians

Blok 5: Welke kansen biedt Blockchain voor Nederland?

Anders dan in de begindagen van het internet het geval was, zouden ondernemingsbestuurders, organisatiestrategen en beleidsmakers zich nú al bewust moeten zijn van de impact die blockchain kan hebben op economische, technische, commerciële en culturele ontwikkelingen. Hoewel de technologische kracht en kwaliteit van blockchain wereldwijd nog wordt uitgetest, doen early adopters onder wetenschappers en applicatie-experts een oproep aan overheid en ondernemingen om te investeren in de economische en maatschappelijke mogelijkheden van blockchain.

Binnen Nederland zijn er met de inzet van blockchaintechnologie grote mogelijkheden voor verbetering in serviceverlening, betere beheersing van productieprocessen, kostenbesparing, reductie van fraudegevoeligheid en het terugdringen van cyberrisico’s. Nederland heeft als kenniseconomie alle belang bij de inzet van blockchain, met name in een aantal vitale economische sectoren als de chemische industrie, de havens, agrofood, de maakindustrie, de financiële sector, de energie sector én de overheid. Het Nederlandse bedrijfsleven wil haast maken met het realiseren van de eerste praktische toepassingen die, voor zover nodig, technologie-agnostisch en interoperabel zijn opgebouwd.

In Nederland bestaat een sterke digital capability in wetenschap en bedrijfsleven, en er is een overheid die digitaal transacties wil uitvoeren. TU Delft, CWI en TNO hebben veel technologische kennis en er zijn veel marktpartijen die er belang bij hebben om mee te helpen bij het ontwikkelen van blockchaintoepassingen.   

Nederland beschikt internationaal over een sterk imago wat betreft juridische kwaliteit, onpartijdigheid, veiligheid en betrouwbaarheid. Een Nederlandse blockchainservice op het gebied van bijvoorbeeld logistiek of belastingheffing wordt wereldwijd mogelijk sneller vertrouwd dan vergelijkbare diensten van andere afzenders. Dat biedt kansen om op specifieke thema’s blockchaintoepassingen wereldwijd te implementeren vanuit het Nederlandse bedrijfsleven en de overheden. Nederland kan hier het voorbeeld van Estland volgen, dat met succes bouwt aan een portfolio van internationaal inzetbare overheidsdiensten voor burgers.

USE CASE 7
ICTU

Steven Gort en Bas Kaptijn: "De gegevenshuishouding van de overheid is nog niet voldoende op orde; er zijn veel 'datasilo's' die worden beheerd door derden, en die hebben ook hun eigen agenda."  

"Wij zijn eigenlijk autodidact op het gebied van blockchain. We hebben onze kennis opgedaan via contacten bij universiteiten en experts uit de private sector, en door te netwerken bij conferenties over blockchain, zoals Dutchchain en BECON. En verder is het vooral een kwestie van zelf doen. Ons doel is om blockchain-toepassingen te helpen realiseren in het hele traject van research & development in het lab, via veldtesten, tot aan full service software delivery (FSSD), en dat ten bate van dienstverlening in de publieke sector.  

De gegevenshuishouding van de overheid is het resultaat van nog te veel denken  in processen met registraties en administraties. Zo ontstaan allerlei 'datasilo's', beheerd door derden die ook hun eigen agenda hebben. Ook moeten tussen die datasilo's dan weer kostbare digi-koppelingen worden gerealiseerd. Dit stimuleert het telkens kopiëren van gegevens, met alle problemen van dien wat betreft datakwaliteit en privacy. Bovendien levert dit grote vertragingen op in processen, zeker wanneer de nieuwe Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) in werking treedt.

Self Sovereign Identity Management

Blockchain, in de brede zin van het woord, kan de katalysator zijn die de overheid leert om niet meer in zulke afzonderlijke processen te denken, maar in informatienetwerken.  Dus in plaats van het kopiëren van gegevens tussen datasilo's,  ontstaat een informatienetwerk als  nutsvoorziening. Dit houdt in, dat persoonlijke data  – Personal Data Sources (PDS) –  bij de eigenaar blijven en Self Sovereign Identity Management mogelijk wordt. De eigenaar beslist dan zelf welke identiteitsgegevens voor wie beschikbaar zijn. Dit noodzaakt de overheid ook om haar bestuursrecht weer eens tegen het licht te houden. Want hoe 'regelen' we bevoegd gezag in een informatienetwerk? Zo raakt de overheid voorbereid op de nieuwe Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) in een wereld met steeds verder gaande automatisering en nieuwe vormen van economische activiteit.    

De blockchain-techniek is zich nog snel aan het ontwikkelen; daar moeten we allemaal op anticiperen en open staan voor grote veranderingen.  Voorwaarde is wat ons betreft, dat de blockchain software open source is – zodat iedereen deze kan inzien en eventueel verbeteren – en dat de governance op de software gedistribueerd is. Dat wil zeggen: er moet niet een centrale autoriteit zijn die copyright heeft op de software en eenzijdig beslissingen kan nemen over wijzigingen en updates. Wij denken dat we begin 2018 de eerste toepassingen van blockchain kunnen realiseren.

Personal Data Sources 

Als dat allemaal lukt, levert dat voor de burger een beter 'basishygiëne' op van zijn of haar  privacygevoelige informatie. Zulke Personal Data Sources stellen al in de basis de burger meer centraal. Graag verkennen wij dit informatienetwerk van de toekomst verder met de partners van de Dutch Blockchain Coalition en zetten wij als schakel naar de andere overheden deze kennis zoveel mogelijk door.

"Wij zien veel toepassingsmogelijkheden voor blockchain-technologie om de dienstverlening naar onze klanten en leveranciers te verbeteren. Hierbij is het cruciaal om samen te werken en kennis en expertise over blockchain technologie met andere partijen uit te wisselen. De Dutch Blockchain Coalition draagt hier goed aan bij door het samenbrengen van relevante partijen en het coördineren van ontwikkelingen, zowel nationaal als internationaal."
Rabobank – Djuri Baars

“Op basis van onze tien jaar aan operationele ervaring heeft de TU Delft een roadmap gecreëerd om verder te gaan dan de huidige generatie Bitcoin- en Ethereumtechnologie. Wij werken aan de essentiële wetenschappelijke doorbraken die nodig zijn om de programmeerbare economie te verwezenlijken. Dit varieert van self-sovereign identities tot geldoverboekingen binnen een seconde.”
Delft University of Technology – Johan Pouwelse

RELEVANTE RANDVOORWAARDEN
Onze achterban aan het woord

Rhodia Maas, directeur Rijksdienst voor Identiteitsgegevens

'Privacy moet weer de norm worden'


Wat is het grootste knelpunt op het gebied van onze digitale identiteit?

De digitale en de fysieke wereld raken steeds meer verweven. Wij geven overal onze privé-gegevens prijs, ook als het niet nodig is. Als overheid moet je er bij zijn om de kwetsbare burger te beschermen tegen private partijen. Primair doet de overheid dat door het organiseren van de wettelijke kaders: welke gegevens hebben partijen als de Belastingdienst, de apotheek of een telefoonprovider van burgers nodig? Zo verklein je de risico's van identiteitsfraude. Privacy moet weer de norm worden. 

Waarom neemt uw Rijksdienst voor Identiteitsgevens deel aan de Blochchain Coalitie?

'Identiteit' is een essentiële component voor veel toepassingen van blockchain. Als ik on line iets doe, hoe weet ik dan of de partij aan de andere kant ook echt degene is die hij of zij zegt te zijn? Meer in het algemeen: als blockchaintechnologie gemeengoed wordt, welke rol gaat je on line identiteit dan spelen? Ik denk niet dat blockchain een bedreiging voor de privacy gaat vormen, maar  zeker is dat in deze fase nog niet. De tweede actielijn van onze coalitie is om die reden volledig gewijd aan de condities die ervoor moeten zorgen dat blockchain veilig en betrouwbaar wordt gezet.  

Welke technische innovatie, mede onder invloed van blockchain, ziet u er aan komen?  

De ontwikkelingen staan nog in de kinderschoenen, maar als ik er door m'n oogharen naar kijk, zie ik het wel gebeuren dat we onze identiteit via de mobiele telefoon gaan beheren.  Bijvoorbeeld, als je bij de kassa wilt bewijzen dat je 18+ bent, geeft je telefoon alleen maar een groen vinkje. Maar in de gezondheidszorg kan die vervolgens alle gegevens over medicijngebruik beschikbaar stellen. Ook moet veel meer 'hergebruik' van identiteitsgegevens mogelijk worden, zodat je die maar één keer hoeft in te vullen, waarna je er zelf het beheer over houdt. Het telkens versturen van een 'kopie paspoort', daar  moeten we sowieso vanaf.  

Hebben we over tien jaar überhaupt nog een papieren paspoort als identificatiemiddel?

Een digitaal paspoort op je mobieltje is technisch absoluut mogelijk, en al veel sneller dan over tien jaar. Maar dat kan Nederland niet in zijn eentje beslissen, dat moet wereldwijd worden ingevoerd. Ook on line stemmen zal kunnen met zo'n digitaal paspoort. Maar of dat wenselijk is, is een politieke vraag.     

Kan een verplichte on line identiteit ook niet een blok aan het been van de burger worden? Anoniem een facebook-pagina of twitter-account openen moet toch mogelijk blijven?   

We moeten er goed over na denken, waar en wanneer we anoniem mogen blijven. Dat moet ook in de toekomst een keuzemogelijkheid blijven. Maar verwacht niet dat veel bonafide partijen dan nog zaken meer met je willen doen. Die willen namelijk wel een aantal identiteitsgegevens van jou hebben, die zij nodig hebben voor het succesvol laten verlopen van de transactie.

Hans Strikwerda, organisatie-adviseur en hoogleraar Organisatieleer aan de Universiteit van Amsterdam.

'Met alleen achter de techniek aan rennen kom je er niet'


Wordt in Nederland voldoende de urgentie gevoeld van de innovatiegolf die er door blockchain aan komt?

Net als de opkomst van internet, vertegenwoordigt blockchain een verdere stroomversnelling in de veranderende machtsverhoudingen in de markt. Door blockchain zullen in menig sector de transactiekosten drastisch omlaag gaan. Dat roept vragen op over het business model bij banken, het notariaat en ook in de advocatuur. De Zuid-As zit wat dat betreft nog in een toestand van ontkenning: 'ons gebeurt niks'. Maar in New York worden de meeste faillissementen al door een robot afgewikkeld. En zo zal, verwacht ik, ook blockchain de financiële consultant veel werk uit handen gaan nemen.  

Wat ziet u als de eerste toepassing van blockchain waar een breed publiek iets van gaat merken?

Dat zal, denk ik, het medisch patiëntendossier zijn. In het ideale geval staat dat veilig op internet, en geeft de patiënt per keer toestemming wie bij welke gegevens kan, en wie daar wijzigingen in aan mag brengen. Nu wordt dat per ziekenhuis georganiseerd, maar je wilt dat er  'ketensamenwerking' ontstaat tussen alle partijen in de gezondheidszorg. In Estland is dat on line patiëntendossier trouwens in maart 2016 al ingevoerd.  

Dat is eerder geprobeerd, toen de overheid het EPD, het Elektronisch Patiënten Dossier wilde invoeren, wat op veel weerstand stuitte.

Als je kijkt naar de wiskunde achter de blockchaintechniek, en de cryptografische beveiliging van de gegevens, dan kan het volkomen veilig. Maar de vraag is, of je de burger ook kunt uitleggen waarom dit veilig is. De individuele burger zal zijn eigen afweging moeten maken of hij dit wel vertrouwt.  

Wat is momenteel de grootste valkuil wat betreft blockchain?

Ik zie niet zo zeer valkuilen in de blockchain-techniek op zich, maar in de juridische en organisatorische aspecten die er bij komen kijken om de techniek productief te krijgen. Dat gaat heel wat verder dan hier en daar een projectje opzetten. Informatie wordt nog te veel als een kostenpost gezien, terwijl het een kapitaalgoed is. Zo lang we dat niet beseffen, halen we er niet uit wat er in zit. 

Welke rol moet volgens u de Dutch Blockchain Coalition op zich nemen? Het bedrijfsleven kan dit toch ook zelf oppikken? 

Zeker in Nederland zou de overheid een rol moeten spelen bij het in gebruik nemen van blockchain. Met alleen achter de techniek aan rennen kom je er niet. Je kunt wel een techniek beschikbaar hebben, maar als je geen concept hebt wat dit qua sociale innovatie betekent, zal Nederland er geen profijt van trekken. Wat dat betreft is echt een intellectuele blikseminslag nodig. En de tijdsschaal  waarop de blockchain ontwikkelingen zich in China en de VS nu al voltrekken is kort; minder dan één kabinetsperiode.

Katja van Kranenburg, partner bij CMS

'Veel bedrijven twijfelen nog: blockchain, moeten wij daar ook iets mee? Als advocatenkantoor moet je je cliënten daarin meenemen'

 

Zien jullie al een brede omarming van blockchain-technologie door jullie cliënten?

Er zijn grote verschillen. In sommige sectoren zien we bedrijven die aangeven met blockchain te werken, zoals de verzekeringsbranche. Daarnaast zien we zelfs grote bedrijven nog reageren in de trant van 'voor ons is dit abracadabra'. Die twijfelen nog: blockchain, moeten wij daar iets mee? We vinden dat we onze cliënten daar in mee moeten nemen door het onderwerp op de agenda van Raden van Bestuur te zetten.  

Welke toepassing van blockchain zal in juridische kwesties het eerst breed worden toegepast?

Wij bestuderen nu de juridische consequenties van smart contracts, kort gezegd afspraken die via een digitaal platform tot stand komen zodra de voorwaarden die partijen daaraan verbonden hebben in werking treden. Daar kun je natuurlijk allerlei juridische haken en ogen bij voorstellen. Denk aan controle op identiteit bij een vastgoedtransactie. En wie stel je aansprakelijk als je de identiteit van de andere partij niet kent? Een mooie pilot voor ons maar ook voor een van de Nederlandse banken waar wij mee werken is een complete vastgoedtransactie via blockchain. Intern onderzoeken we met en voor een groot farmaceutisch bedrijf of hun compliance processen via blockchain kunnen worden vastgelegd. Dit en onze lopende pilot met TU Delft zijn interessante ontwikkelingen.  

Is het geen nadeel dat deze techniek lastig te begrijpen is voor niet-specialisten?

Het mooiste is als je blockchain zo kunt uitleggen dat mensen begrijpen wat het is en wat blockchain voor hun sector kan betekenen. Het is prima als mensen eerst aangeven er niets van te snappen. Dan brengen we verschillende experts bij elkaar die het kunnen uitleggen. Om kennis door te geven aan onze medewerkers en daarmee aan cliënten zetten we binnen ons aanbod aan opleidingen de CMS Legal Tech Academy op. Dat is niet een eenmalige workshop, maar een opleiding in blockchain, smart contracts, A.I. en aanverwante onderwerpen. We verwachten niet dat al onze advocaten, fiscalisten en notarissen daarna programmeercode kunnen lezen en begrijpen, maar sommigen wel degelijk.  

Wat is voor CMS de winst van meedoen aan de Dutch Blockchain Coalition?

Meedoen aan de blockchain-coalitie is voor ons een fantastische kans om echt te begrijpen wat blockchain is en om aan de basis van ontwikkelingen rondom blockchain te staan. Maar omgekeerd kunnen we als CMS juridische kennis aan de coalitie teruggeven en een actieve rol spelen. Wij zijn een advocatenkantoor dat zichzelf positioneert als frontrunner en early adapter. Om dit waar te maken, steken we hier serieus tijd en menskracht in.

Claudia Zuiderwijk, voorzitter Raad van Bestuur Kamer van Koophandel

“Grote techbedrijven gaan voortvarend met blockchain aan de slag, maar slechts 6 procent van het MKB is er mee bezig”


Welke innovaties ziet u er als KvK aankomen door blockchain-technologie?  

Al voor de opkomst van blockchain zagen we dat de behoefte aan controle over je eigen gegevens, en zeker ook over je eigen (ondernemers-)identiteit, toenam. Blockchain heeft  deze behoefte verder aangewakkerd, en in een actief experimenterende community geplaatst. Als KvK houden we hier voeling mee door mee te doen in fieldlabs zoals de Dutch Blockchain Coalition, Techruption in Heerlen en de Dutch Blockchain Hackathon. In ons InnovatieLab experimenteren we zelf, waarbij de concepten zo snel mogelijk wordt getoetst bij ondernemers. Het actief meedraaien in deze netwerken doen we niet alleen vanuit KvK belang, maar ook om het ecosysteem rondom blockchain te ondersteunen. Het versterken van economische innovatie en ondernemerschap is een belangrijke taak van de KvK.  

Wordt door Nederlandse bedrijven voldoende de urgentie gevoeld?  

We zien een tweedeling: grote tech-bedrijven gaan er ongelooflijk voortvarend mee aan de slag. Maar uit ons onderzoek onder het MKB blijkt, dat slechts 6 procent van die bedrijven hiermee bezig is. Niet iedereen heeft de tijd en kunde om innovatie-trends in de gaten te houden. Veel ondernemers kennen blockchain alleen van de Bitcoin. Ook hier spelen we vanuit onze taakstelling voorlichting op in: er is nu een boek over blockchain, in begrijpelijke taal, mede geschreven door een medewerker van ons KvK InnovatieLab.  

Welke blockchain innovatie zal volgens u als eerste worden toegepast?  

Kijken in de toekomst is lastig, ook voor ons. Maar wat volgens de blockchain community onmiskenbaar een toepassing zal worden, is de digitale identiteit voor ondernemers. We werken nu samen met een groot uitzendbureau, dat van al zijn ZZP-ers moet checken of ze wel ondernemer zijn, en de juiste certificaten hebben. Dat is heel veel werk. Als je die rechtszekerheid van 'weten met wie je zaken doet' met één druk op de knop kunt realiseren, levert dat enorme besparingen op.     

Ziet u ook nadelen? Stel, bedrijven worden verplicht om zich aan te sluiten bij een blockchain.  

De technologie is complex, en voor veel potentiële gebruikers nu nog moeilijk te begrijpen. Verplicht stellen past daar niet bij. Ik sta een positievere benadering van technologie-adoptie voor: we gaan deze technologie bruikbaar maken op een manier die voor ondernemers problemen oplost, processen vergemakkelijkt en administratieve last juist verlicht. Of nog beter, de commerciële kansen voor het Nederlandse bedrijfsleven verbreedt. Zo werken we aan technologie die als vanzelf ondernemers aantrekt.   

Welke rol moet volgens u de Dutch Blockchain Coalition op zich nemen?    

Nederland is sterk in het samenwerken tussen bedrijfsleven, overheid en de onderzoeks- en onderwijswereld. In de coalitie zijn die disciplines bij elkaar gebracht, wat goed is om krachten te bundelen, focus aan te brengen en vooral, er voor te zorgen dat het beleid vanuit de overheid niet achter de feiten aan loopt, maar echt faciliteert, zodat het bedrijfsleven de kansen kan verzilveren. Het mooie van deze fase is dat er nog veel ruimte is, maar ook behoefte aan standaardisering en regie. De Dutch Blockchain Coalition is bezig die rol naar zich toe te trekken. Wij als KvK houden daarvoor een warm pleidooi, om ook het kleinere, innovatieve MKB een rol te geven. Immers. 94% van de ondernemingen heeft minder dan tien werknemers. 

Jeroen van den Hoven, hoogleraar Ethiek en Technologie aan de TU Delft.

'We moeten nu zorgen dat de politiek het ook snapt' 

U bestudeert de ethische aspecten van nieuwe technologie. Wat heeft blockchain te maken met – simpel gesteld – goed en kwaad?  

Blockchain is een mogelijke bouwsteen. De vraag is wat we ermee gaan bouwen. Met blockchain kun je een hele identiteitsinfrastructuur opzetten, waarin iedereen altijd een onweerlegbaar digitaal spoor achterlaat. Maar dat gaat veel te ver.

Dat zag je ook op het gebied van social media en big data: eerst was het Spielerij, en nu is het echt. Facebook, Google en hun gebruik van big data zijn al zeer bepalend voor hoe de opvattingen van mensen zich ontwikkelen. Ook over blockchain en online identiteit moeten we als de sodemieter gaan nadenken, want de optelsom van dit alles is niet automatisch een goede, rechtvaardige samenleving. En daarbij moet de overheid het voortouw nemen.  

Kunnen we blockchain en soortgelijke nieuwe ontwikkelingen niet beter overlaten aan de vrije markt? Het internet is ook niet door de overheid ontwikkeld.

Ondanks alle mooie verhalen van bedrijven als Apple, Google en Facebook over 'wij gaan dit voor de mensen doen', geldt voor hen bovenal de logica van de kwartaalcijfers. De overheid heeft hier een verantwoordelijkheid om onderscheid te maken tussen goed en slecht, en een visie te ontwikkelen op wat een goede informatiesamenleving is. Dat besef is bij de Dutch Blockchain Coalition en topambtenaren die zich hier mee bezig houden al aanwezig, en die verdienen onze steun. We moeten nu vooral zorgen dat de politiek dit ook snapt.   

Wat is de wijdere maatschappelijke betekenis van technieken als blockchain?

Behalve de ontwikkelingen op deelgebieden als het notariaat en de financiële sector, levert het ook een nieuw model voor de democratie op. Veilige mechanismen om on line te stemmen, maken allerlei vormen van directe democratie mogelijk. Maar daar moet je met mensen uit verschillende disciplines over nadenken. Want voor je het weet ga je dat op een naïeve manier toepassen. Bij recente referenda hebben we al gezien, dat het er enorm toe doet of de vraag waar je over stemt daar wel geschikt voor is. 

Sandra van Heukelom, advocaat partner bij Pels Rijcken & Droogleever Fortuijn

'We willen het schrijfblokje vervangen door een blockchain'  


Welke struikelblokken komt u als jurist op het gebied van blockchain tegen?

Die struikelblokken zijn niet technisch van aard. Maar als advocatenkantoor bekijken we hoe een blockchain zich verhoudt tot de wettelijke eisen. Een blockchain draait op een netwerk van nodes, knooppunten. Samen leggen die een zogeheten ‘onvervalste waarheid’ vast.  Maar dat levert voor een jurist uitdagende vragen op. Zijn knooppunten in juridische zin 'bewerkers' van de data, of zijn het 'verantwoordelijken'? Die laatsten hebben een zwaardere aansprakelijkheid.

En: in welke gevallen hebben deelnemers correctierecht op de data in de blockchain, of het recht om ze zodanig te versleutelen dat er niemand anders meer bij kan? Het vergt ook een stukje lef om hiervoor juridisch creatieve oplossingen te bedenken.   

Hoe gaat dat in de praktijk, een blockchain bouwen die aan alle wettelijke eisen voldoet?

Er is veel tijd gemoeid met het uitpluizen van die wettelijke eisen voor alle aspecten van blockchain. En om de vertaalslag te maken tussen de juridische en de technische kant, hebben we zelfs iemand van ons kantoor op programmeercursus gestuurd. Dan kun je toch op een ander niveau meedenken. En het was fantastisch om met de bouwer aan tafel te zitten. Dit was er één die echt luisterde, en die bereidheid om naar elkaar te luisteren was er aan beide kanten. Iedere keer als iemand qua privacy-wetgeving dacht: dat moet er uit, moesten we terug naar de bouwer, want dan moet er weer een nieuw knopje komen.  

Heeft u een voorbeeld van een blockchain waar uw kantoor bij betrokken is?

Samen met Zorginstituut Nederland hebben we nu een vrijwel functionerende blockchain op het gebied van de maatschappelijke ondersteuning. Bij veel hulpbehoevenden ligt nu nog een schrijfblokje op de keukentafel waar hulpverleners notities in maken. Dat gaan we vervangen door een blokchain waar zowel de professionele hulpverleners als de familie toegang toe hebben. Dat wordt een app die elke zorgverlener binnenhaalt op zijn telefoon, en waar die intuïtief doorheen geleid wordt. Maar wel zodanig, dat de privacy voldoet aan de Zorgverzekeringswet, de Wet Maatschappelijke Ondersteuning en andere wetten op dat gebied.  

“De digitale en de fysieke wereld raken steeds meer verweven. Wij geven overal onze privé-gegevens prijs, ook als het niet nodig is. Als overheid moet je er bij zijn om de kwetsbare burger te beschermen tegen private partijen.”
Rijksdienst voor IdentiteitsGegevens (RvIG)– Rhodia Maas

”Het is een kans voor logistiek Nederland om de regierol op te pakken en na te denken hoe we met blockchain andere business- en verdienmodellen kunnen realiseren.’’
TKI Dinalog – Martijn Siebrand

USE CASE 8
Havenbedrijf Rotterdam

Aljosja Beije: "Blockchain zal een enorme impact hebben op het logistieke en energie-landschap in de komende decennia. Gegeven de sterke positie van Rotterdam in deze sectoren, willen we vooraan lopen in deze transitie." 

"Blockchain houdt zeker ook in de logistieke sector een grote belofte in. In dit kader is een van de betere pitches: ‘Wat internet mogelijk maakt voor informatie, doet blockchain voor waarde’. Met blockchain kunnen we peer-to-peer waarde uitwisselen in een veilige online omgeving. Die waarde kan geld zijn, maar ook een andere waardedrager, zoals energie of een Bill-of-Lading. Bovendien kunnen blockchain-algoritmes zo worden uitgebreid dat zij transacties en complete contracten geautomatiseerd uitvoeren (de zogeheten smart contracts). Supply chains zijn sterk decentraal georganiseerd. Echter, bestaande besturingsmodellen binnen de supply chain gaan uit van een centralistische aansturing. Dit beperkt hun toepasbaarheid tot de supply chains van grote multinationals. Blockchain houdt de belofte in van verbeterde efficiency en effectiviteit in de overige supply chains.  

Enorme impact

Naast betere processen ('a faster horse') biedt het ook kansen voor nieuwe bedrijfsmodellen, al is op dit moment nog moeilijk in te schatten hoe die eruit gaan zien. Vergelijk het met internet: toentertijd kon ook niemand bevroeden dat we ons huis zouden verhuren aan complete vreemden of boodschappen zouden doen via internet.

Kortom: naar verwachting zal blockchain een enorme impact hebben op het logistieke en energie-landschap in de komende decennia, met name op de transitie van centrale naar decentrale organisatievormen. Gegeven de sterke positie van Rotterdam in deze sectoren, willen we vooraan lopen in deze transitie.  

Blocklab

Om te zorgen voor een duurzame basis voor verdere ontwikkeling van blockchain, hebben de gemeente Rotterdam en het Havenbedrijf Rotterdam het initiatief genomen tot het fieldlab 'blockchain en energie' (Blocklab). Blocklab is ontstaan vanuit de gedeelde visie van het Havenbedrijf Rotterdam en de Gemeente en de concrete samenwerking in een tweetal use-cases die het Havenbedrijf met BeSCOPE Solutions heeft opgestart, samen met een aantal andere partners vanuit het TKI Dinalog blockchain project. Onze expertise op dit gebied hebben we in de praktijk opgebouwd bij die twee TKI Dinalog use-cases, maar ook werken we nauw samen met kennisinstellingen als de TU-Delft, de Erasmus Universiteit, HRO en de STC-Group.  Daarnaast zijn we in gesprek met leveranciers van de bekende blockchain platforms om te komen tot partnerships en kunnen we putten uit blockchain talent in de Rotterdamse start-up/grown-up scene.  

We schatten in dat de beide TKI Dinalog use-cases eind 2017 werkende (minimal viable) producten afleveren. Andere use cases (1 op het gebied van logistiek en 2 op het gebied van energie) pakken we dit najaar op, met als doel deze begin 2018 te realiseren.   

Technologisch vacuüm

Omdat we nog bezig zijn met de uitwerking van de eerste use cases, is moeilijk aan te geven wat blockchain uiteindelijk op gaat leveren. De potentie is er; processen die voorheen dagen duurden kunnen nu in seconden worden afgehandeld. Er doemen nieuwe businessmodellen op die de disruptors van nu misschien wel gaan disrupten! Maar of we dat ook daadwerkelijk gaan realiseren is een tweede. Er zijn nog vele hordes te nemen op bijvoorbeeld technologisch, maatschappelijk, bestuurlijk en juridisch vlak.    

We constateren wel dat bij deze nieuwe technologie de nadruk op dit moment te veel ligt bij alles zelf doen. De rest van de wereld zit niet stil en in sommige gevallen is men al veel verder. Zoek de samenwerking op: blockchain doe je per definitie niet alleen. Daarnaast is het nog te eenzijdig een technologie-ding: juristen, accountants en bestuurders staan te veel aan de zijlijn. Blockchain biedt ongekende mogelijkheden, maar die kunnen we niet toepassen in een technologisch vacuüm.

‘’Bij een technologie als blockchain is betrouwbaar innoveren het sleutelwoord. Door de balans tussen business opportunities, technische mogelijkheden en juridische en morele eisen te bewaken, zorgen we ervoor dat mens, maatschappij en economie er straks de vruchten van plukken.’’
ECP | Platform voor de InformatieSamenleving - Daniel Frijters

“De Brightlands Smart Services Campus bouwt aan een ecosysteem voor open innovatie onder het motto: van data naar slimme diensten om de kwaliteit van leven te verbeteren. Als fieldlab binnen BC3 bieden wij de coalitie de mogelijkheden om concrete experimenten uit te voeren. Voor onszelf betekent dit dat ons ecosysteem een extra dimensie krijgt, waardoor we onze doelstelling nog beter in kunnen vullen. We werken in het fieldlab aan grote cross-sectorale blockchain uitdagingen van nationaal niveau, met een focus op gezondheid, voeding, duurzaamheid en finance.”
Brightlands Smart Services Campus– Peter Verkoulen

Top Tweet twitter

Blockchain is kansrijk bouwblok in ons toekomstig energiesysteem. Lees use case in ons E-magazine…
RT : Lezenswaardig blog over digitalisering in regeerakkoord door Arie van Bellen
RT : Regeerakkoord 2017. De gevolgen voor ondernemers overzichtelijk op 1 pagina!
RT : Mis het niet: vanavond 1e editie in Rotterdam over actualiteiten in hackerswereld
RT : organiseert samen met & : Nederlands Internet Governance Forum, jaarlijkse bijeenkomst over toe…
RT : The Challenges and Opportunities of a New Employment and Skills Landscape in Europe
RT : Bijna een miljoen basisschoolleerlingen leren geen digitale vaardigheden op school
Voor veel bedrijven is nog abracadabra. over belang cliënten mee te nemen…
Bedrijven investeren € 510 miljoen in publiek onderzoek:
Lower transaction costs. Djuri Baars about the advantages
RT : National Big Data Infrastructure will boost pre competitive research
IT is boiling in the Netherlands! Not only the financial sector but also local communities experimenting with…
presents first results smart contracts workgroup Dutch Coalition
RT : 5 okt op Small Big Data Congress praktische en innovatieve toepassingen op basis van . Er is nog plek! INFO: https://…
Sustainable future proof blockchain: What we build is for future generations Dutch coalit…
The Dutch ecosysyem presents itself!